Türkiye’de Sahraaltı Afrikalı Öğrenci Haraketliliği (2014-2018)

0

2005 yılı Türkiye’de ‘Afrika Yılı’ olarak ilan edilirken yeni büyükelçilikler açılmış, TİKA, Yunus Emre Enstitüsü, Diyanet Vakfı (TDV) kıtaya girmiş ve bunun yanında Türk Hava Yolları kıtaya yönelik yeni seferler başlatmıştır. Proaktif bir dış politikanın Türkiye’yi eski konumuna taşıyacağı vurgusu (Davutoğlu, 2001) ve Yeni Osmanlıcılık tartışmaları arasında Afrika’ya açılan Türkiye, özellikle Afrikalı öğrencilerin eğitim için tercih ettiği duraklardan biri haline gelmiştir. 2016 yılında kurulan Maarif Vakfı ile Afrika’nın pek çok noktasında eğitim veren Türkiye, binlerce Afrikalıya ev sahipliği yapmaktadır. Türkiye’de halen ortaöğrenimde eğitim gören Afrikalılar olduğu gibi 2014-2018 yılları arasında bir yükseköğretim kurumundan mezun olan binlerce Afrikalı, ülkelerinde Türkiye’yi temsil etmektedir.

Dünyada Uluslararası Öğrenci Hareketliliği

Yükseköğretim, son yıllarda, ülkeler ve kültürler arası ticaretin yapıldığı küresel bir ürün haline gelmiştir. Öğrenciler, kendi ülkelerinin dışında, farklı ülkeleri ve kültürleri tanımak, yeni bir dil öğrenmek ve her şeyden önemlisi yeni fırsatlar yakalamak için sınırların ötesine geçmektedirler. Dünyada 1975 yılında yaklaşık 800 bin uluslararası öğrenci varken, bugün bu sayı 7,5 milyona ulaşmıştır (Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı [YTB], 2018). 2010 yılı itibariyle uluslararası öğrenci sayısının toplam yükseköğretim öğrencileri içindeki oranlarına bakıldığında öne çıkan ülkelerin Avustralya, ABD, Birleşik Krallık ve Yeni Zelanda olduğu görülmektedir (Çetinsaya, 2014). Türkiye’de öğrenim gören uluslararası öğrenci sayısıysa 1983’te 5.378 iken bu sayı 2002 yılında 16.000 (Gürüz, 2008: 54) ve 2018 yılında 125.000 düzeyine erişmiştir (Yüksek Öğretim Kurumu [YÖK]). Sahraaltı Afrikalı öğrenciler bu oranın şimdilik yüzde 8’ini teşkil etseler de sayıları her yıl artmaktadır. Bir karşılaştırma yapmak gerekirse; 2016 verilerine göre Çin Halk Cumhuriyeti’nde Afrikalı öğrencilerin genele oranı yüzde 14’lere ulaşırken 2014-2016 yılları arasında % 20’lik artış gerçekleşmiş ve (kuzey dahil) tüm Afrikalı öğrencilerin sayısı 61 bini aşmıştır (Dervin vd., 2018: 17). Bir milyonun üzerinde uluslararası öğrenci bulunan Amerika Birleşik Devletleri’nde ise 2016/2017 eğitim yılı verilerine göre 37.735 Sahraaltı Afrikalı öğrencinin genele oranı yüzde 3,5’tir (Institute of International Education [IEE], 2017).

Türkiye, ABD ve Çin’de Uluslararası Öğrenci Hareketliliği

ÜLKELERVeri yılıTüm Uluslararası ÖğrencilerSahraaltı Afrikalı Öğrenciler
TÜRKİYE

2018

125.00011.378
ABD20171.078.00037.735
ÇİN2016442.00061.594

(Kuzey Afrika dahil)

 

Türkiye’de Sahraaltı Afrikalı Öğrenci Hareketliliği

Türkiye’de 2013/2018 yılları arasındaki uluslararası öğrenci hareketliliğine bakıldığında 2 katı aşan bir artışın söz konusu olduğu görülmektedir. 2013-2014 eğitim-öğretim yılında 48.169 olan uluslararası öğrenci sayısı, 2017-2018 yılında 125 bini aşmıştır. 2013-2014 yılında 33.420 erkek ve 14.749 kız öğrenci sayısı 2017-2018 yılında 81.706 erkek ve 43.324 kız öğrenci olarak değişmiştir. Sahraaltı Afrika’dan gelen öğrenci sayısındaki artış yaklaşık 3 katlık değişim göstermiştir. 2013-2014 eğitim öğretim yılında 4532 olan Sahraaltı öğrenci sayısı 2017-2018 yılında 11.378 sayısına ulaşmıştır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 11. Uluslararası Öğrenci Buluşması’nda Türkiye’deki misafir öğrenci sayısını 350 bine çıkarma ve dünyada en çok uluslararası öğrenci barındıran ilk 5 ülke arasına girme hedeflerinin olduğunu vurgulamıştır (UDEF 2018).

Türkiye’de Yıllara Göre Uluslararası Öğrenci (UÖ) Hareketliliği

TÜRKİYE’DE UÖCİNSİYET2013-20142014-20152015-20162016-20172017-2018
Tüm Uluslararası ÖğrencilerErkek33.4204953360.03771.77581.706
Kadın14.74922.48727.68036.17243.324
Toplam48.16972.02087.717107.947125.030
Sahraaltı Afrika’dan Gelenler ÖğrencilerErkek3.5185.3226.7496.7498788
Kadın1.0141.6362.0892.0892.590
Toplam4.5326.9588.7389.88211.378

 

2014-2018 arasında Sahraaltı Afrika’dan Türkiye’ye gelen öğrenci sayısı dikkat çekici şekilde artarken bazı ülkelerde artış daha yüksek oranlarda gerçekleşmiştir. Türkiye’de 2013-14 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nden 8 öğrenci varken 2018 yılına gelindiğinde 15 kat artışla 125 öğrenciye ulaşılmıştır. Ruanda’dan gelen öğrenci sayısı 2’den 102’ye çıkarak 51 kat artmıştır. Etiyopya ve Kamerun’dan gelen öğrenci sayısı 3 kat artarken Benin ve Cibuti 5 ve Fildişi Sahilleri’nden 7 kat artış gerçekleşmiştir. Çad’ın 48 olan öğrenci sayısı 460’a çıkarak 10 kat artmıştır. Çadlı öğrenci sayısındaki artışının en önemli sebebi Karabük ve Kastamonu Üniversiteleri’nin bu ülkeye yönelik öğrenci alım protokolü yapmasıdır. Karabük Üniversitesi, Eylül 2018’de de, Çad merkezi üniversite giriş sınavında başarılı olan ilk 1000 öğrenci arasından 500 öğrenci almak üzere Çad hükümeti ile bir protokol imzalamıştır. Öte yandan Doğu Afrika’daki adalardan biri olan 90 bin nüfuslu Seyşeller’den 2014-2018 tarihileri arasında Türkiye’ye hiç öğrenci gelmemiştir. Nijerya’dan gelen öğrenci sayısı artış göstermiştir ancak diğer ülkelere göre kıyaslandığında oldukça düşük oranlı bir artış gerçekleşmiştir. 2017-2018 döneminde Sahraaltı Afrikalı öğrencilerin en çok tercih ettiği şehir, 3666 öğrenci ile İstanbul olurken onu Ankara takip etmiştir.

Türkiye’yi Tercih Etme Sebepleri ve Karşılaşılan Zorluklar

Çok sayıda Afrikalı öğrenci Türkiye’yi kendi ülkelerine göre fırsat ve yukarı doğru hareket etmek için basamak olarak görmektedir. Türkiye’deki eğitim kalitesi ve teknolojik yenilikler birçok Afrikalının Türkiye’yi tercih etme sebepleri arasında gösterilmektedir. İslamofobi’nin artması, burs imkânı sunulması, Türkiye’nin Müslüman bir ülke olarak hem doğu hem de batı arasında yer alması da öğrencilerin tercih göstermesinin sebepleri arasında yer almaktadır. Ancak öğrenciler çeşitli sorunlarla yüzleşmektedirler. Öğrencilerin geldikleri ülkeler, yaşadıkları deneyimler, kişisel özellikler ve Türkiye’deki kültürle yakınlık ve uzaklık göz ardı edilmektedir. Akademik ve sosyal bütünleşme sık karşılaşılan sorunlardandır. Afrikalı öğrenciler için hedeflenen geçişin yaratılması amacıyla özgün akademik, sosyal ve kişisel destek programlarının verilmesi faydalı olacaktır. Bunun yanında bir şekilde Türkiye’ye gelen Sahraaltı Afrikalı öğrenciler çeşitli ekonomik sorunlarla baş başa kalmaktadır. Çalışma izni, oturma izni, sigorta gibi tüm uluslararası öğrencilerin sıklıkla karşılaştığı sıkıntıları Sahraaltı Afrikalı öğrenciler de yaşamaktadır.

SONUÇ YERİNE

Daha iyi bir kariyer ve gelecek imkanı sunan Türkiye Cumhuriyeti, verilerden de anlaşılacağı üzere, uluslararası öğrenciler için önemli bir durak haline gelmektedir. Sadece Afrikalı öğrenciler için değil aynı zamanda diğer uluslararası öğrenciler için de yüksek yaşam ve eğitim fırsatları sunmaktadır. Dışişleri Bakanlığı tarafından belirtildiği gibi Afrikalı öğrencilere ülkemizce sağlanan burslar uzun vadede Türkiye’nin Afrika politikasının tahkim edilmesinde çarpan etkisi yapacaktır. Ancak kıtaya daha fazla girmek isteyen Türkiye’nin burs imkânlarını artırması gerekmektedir. Buna ek olarak sürecin daha başarılı ilerleyebilmesi adına Türkiye’de okumak için kabul alan öğrenciler için vize kolaylığı noktasında Türk büyükelçiliklerinin üst seviyede yapıcı davranması büyük önem arz etmektedir. Karabük ve Kastamonu Üniversiteleri, Çad’ı kendilerine hedef olarak seçmiş ve çok sayıda Çadlı öğrencinin bu üniversitelerde eğitim görmelerine imkân sunmuştur. Benzer şekilde farklı üniversiteler farklı ülkeleri kardeş olarak seçip öğrenci akışını hızlandırmalıdır. Bu yapılırken kentteki yerel dinamikler de harekete geçirilmelidir. Türkiye’ye fayda sağlayacak bu uygulamanın olumsuz sonuçlara yol açmaması için çaba gösterilmeli, alt yapısı hazırlanmalıdır. Öğrenci akışının sağlıklı sürdürülebilmesi için Büyükelçilik, Maarif Vakfı, TİKA ve Yunus Emre Enstitüsü’nün yanında Türkiye mezunlarının ülkelerinde kurdukları derneklerle ilişkiler güçlendirilmeli ve sürece dahil edilmelidir. Bir şekilde ülkemize gelmiş olan fakat ekonomik zorluk çeken öğrencilerin sorunları çözülmelidir. Eğitim hayatı devam eden öğrencilerin Türkiye’de kurdukları derneklerin sürece dahil edilmesiyle istismarın önüne geçilirken hızlı çözüm süreci oluşturulmalıdır. Çalışma izni, oturma izni, sağlık sigortası gibi öğrencilerin sıklıkla karşılaştıkları sorunların hızlıca çözülmesini sağlayacak bir sistemin oturtulması ise zorunludur.

EK 1

Sahraaltı Afrika’dan Türkiye’ye Öğrenci Hareketliliği

SAHRAALTI AFRİKA2013-20142014-20152015-20162016-20172017-2018
ANGOLA1319272217
BENİN245088110115
BOTSVANA2591310
BURKİNA FASO55108123144153
BURUNDİ39103123153171
CABO VERDE1232
CİBUTİ60124168198326
ÇAD48105173223460
EKVATOR GİNESİ111413106
ERİTRE514324344
ETİYOPYA184328432477506
FİLDİŞİ225789132159
GABON3452606246
GAMBİYA4879104133151
GANA155264312351362
GİNE138206217262448
GİNE BİSSAU38605776101
GÜNEY AFRİKA48134164172268
GÜNEY SUDAN31182738
KAMERUN143275331407529
KENYA344443475432439
KOMORLAR BİRLİĞİ3343607195
KONGO114164186183181
KONGO DEMOKRATİK8275099125
LESOTHO791485
LİBERYA2344627380
MADAGASKAR4864809298
MALAVİ91119129124119
MALİ140271348353308
MORİTYUS1217262819
MORİTANYA82129151168177
MOZAMBİK53781029376
NAMİBYA71015139
NİJER108163206208214
NİJERYA8761176139212871296
ORTA AFRİKA77102108112103
RUANDA293959102
SAO TOME VE PRİNCİPE2344
SENEGAL105135177171163
SEYŞELLER
SİERRA LONE1224364754
SOMALİ638915138317352310
SUDAN132226349473533
SVAZİLAND (ESWATİNİ)611162018
TANZANYA317399345397357
TOGO2846637173
UGANDA121185221220238
ZAMBİYA62108132163179
ZİMBABVE1539577993
TOPLAM4.5326.9588.7689.80011.378

 

KAYNAKÇA

DAVUTOĞLU, A. (2001), Stratejik Derinlik: Türkiye’nin Uluslararası Konumu. Aksaray, İstanbul: Küre Yayınları.

ÇETİNSAYA, G. (2014), Büyüme, Kalite, Uluslararasılaşma: Türkiye Yükseköğretimi için Bir Yol Haritası (2. baskı). Yükseköğretim Kurulu Yayınları (Yayın No: 2014/2), Eskişehir.

DERVİN, F., Du, X., & Härkönen, A. (Eds.) (2018), International Students in China: Education, Student Life and Intercultural Encounters, Palgrave Macmillan. Palgrave Studies on Chinese Education in a Global Perspective,

GÜRÜZ, K. (2008), Hıgher Educatıon And Internatıonal Student Mobılıty In The Global Knowledge Economy, State University of New York Press, Albany

UDEF (2018), Yeni Türkiye’nin Uluslararası Öğrenci ve Mezun Politikası Ne Olmalıdır? (Tespitler ve Çözüm Önerileri)

Türkiye Cumhuriyeti Dış İşleri Bakanlığı [MFA] (2018), Türkiye-Afrika İlişkileri, 25 Ekim 2018 tarihinde http://www.mfa.gov.tr/turkiye-afrika-iliskileri.tr.mfa adresinden alındı.

KARABOĞA, K. (2017), ‘Eğitimde sıcak ‘Afrika’ dalgası esiyor’, 21 Ekim 2018 tarihinde https://www.dunya.com/egitim/egitimde-sicak-afrika-dalgasi-esiyor-haberi-365680 adresinden alındı.

Yüksek Öğretim Kurumu (YÖK) Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi, 10-20 Ekim 2018 tarihlerinde https://istatistik.yok.gov.tr/ adresinden alındı.

İhlas Haber Ajansı (İHA), ‘Tüm dünyada uluslararası öğrenci sayısı yüzde 200 arttı’, 26 Ekim 2018 tarihinde http://www.iha.com.tr/haber-tum-dunyada-uluslararasi-ogrenci-sayisi-yuzde-200-artti-742947/ adresinden alındı.

Institute of International Education (2017). Open doors data: International Students 2017, 11 Ekim 2018 tarihinde https://www.iie.org/Research-and-Insights/Open-Doors/Data/International-Students/Places-of-Origin adresinden alındı.

Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı [YTB] (2018), Uluslararası Öğrenci Hareketliliği, 16 Ekim 2018 tarihinde https://www.ytb.gov.tr/uluslararasi-ogrenciler/uluslararasi-ogrenci-hareketliligi adresinden alındı.

Milliyet, ‘Cumhurbaşkanı Erdoğan: Hedefimiz 350 Bin Misafir Öğrenci’, 16 Ekim 2018 tarihinde http://www.milliyet.com.tr/cumhurbaskani-erdogan-hedefimiz-350-istanbul-yerelhaber-2794580/ adresinden alındı.

Karabük Üniversitesi, ‘Karabük Üniversitesi, Çad ile olan iş birliğini genişletiyor’, 22 Ekim 2018 tarihinde https://kulliye.karabuk.edu.tr/12368-2/ adresinden alındı.

Share.

Yazar Hakkında

Yorum Yap